Czy liberalizm się kończy? Tomasz Wróblewski o świecie po globalizacji i przyszłości Polski

Czy liberalizm, który przez ostatnie dekady kształtował zachodni świat, wyczerpał swoje możliwości? Czy globalizacja doprowadziła do kryzysu modelu gospodarczego, który sam stworzyła? I co w świecie rosnącej rywalizacji państw narodowych oznacza to dla Polski? O tych zagadnieniach Stanisław Wojtera rozmawia z Tomaszem Wróblewskim w kolejnym odcinku kanału „Szeroki Kontekst”.

Rozmowa nie koncentruje się na jednym bieżącym wydarzeniu. Jej osią jest znacznie szersze pytanie: czy jesteśmy świadkami końca pewnej epoki i narodzin nowego porządku politycznego, gospodarczego i społecznego. Tomasz Wróblewski, który sam przez lata identyfikował się z liberalizmem, opowiada o swojej najnowszej książce poświęconej jego przemianom i upadkowi.

Liberalizm osiągnął szczyt swoich możliwości?

Jedną z najważniejszych tez rozmowy jest przekonanie, że problem liberalizmu nie musi polegać na tym, że sama idea wolności gospodarczej okazała się całkowicie nieskuteczna. Wróblewski wskazuje raczej na wyczerpanie się pewnego modelu, którego jednym z najważniejszych przejawów była globalizacja.

Otwarty handel, swobodny przepływ kapitału i możliwość przenoszenia produkcji do miejsc oferujących tańszą pracę przyniosły ogromny rozwój, ale jednocześnie stworzyły nowe problemy. Rozmówca zwraca uwagę m.in. na odpływ miejsc pracy z państw Zachodu do Azji i Chin oraz narastające konsekwencje gospodarcze globalizacji.

W tym ujęciu liberalizm nie tyle „przegrał”, co doszedł do granicy możliwości swojego dotychczasowego modelu. Świat, który jeszcze niedawno wydawał się coraz bardziej otwarty i pozbawiony granic gospodarczych, zaczyna ponownie zwracać się w stronę ochrony własnego przemysłu, kapitału i interesów państw.

Powrót państwa narodowego

Bardzo ważnym wątkiem rozmowy jest również rola narodu i państwa narodowego. Wróblewski analizuje historyczne przemiany, które doprowadziły do powstania nowoczesnych państw i pokazuje, że wspólnota narodowa przez wiele epok była jednym z najważniejszych elementów organizujących społeczeństwa.

W finale rozmowy pojawia się pytanie, co może zastąpić liberalizm jako idea spajająca społeczeństwo. Pada teza, że jedną z takich wartości może być właśnie wspólnota narodowa. Wróblewski łączy przy tym obronę wolności gospodarczej z pytaniem o to, komu ta wolność ma służyć i w ramach jakiej wspólnoty ma funkcjonować.

Trump jako skutek, a nie przyczyna zmian

Rozmówcy odnoszą się także do Donalda Trumpa i przemian zachodzących w Stanach Zjednoczonych. Wróblewski proponuje spojrzenie na Trumpa nie tylko jako na polityka, który zmienił amerykańską politykę, lecz również jako produkt szerszych procesów społecznych i gospodarczych.

W tym kontekście pojawia się polityka celna, rywalizacja gospodarcza z Chinami oraz zmieniające się podejście USA do Europy. Według tej interpretacji obecne przemiany w amerykańskiej polityce zaczęły się wcześniej i nie są wyłącznie efektem jednej kadencji prezydenckiej.

Od globalizacji do nowego merkantylizmu

Kolejny istotny temat to zmiana modelu gospodarczego świata. W rozmowie pojawia się określenie „neomerkantylizm” – powrót do sytuacji, w której państwa znacznie mocniej zabiegają o własny przemysł, produkcję, kapitał i przewagę gospodarczą.

Jeżeli ta diagnoza jest trafna, konsekwencje mogą być bardzo poważne. Państwa będą musiały ponownie odpowiedzieć sobie na pytania o bezpieczeństwo energetyczne, własny przemysł, technologie, kapitał i strategiczne gałęzie gospodarki.

Dla Polski jest to szczególnie istotne. Czy powinniśmy być jedynie częścią europejskiego łańcucha produkcyjnego, czy też budować własną siłę gospodarczą i technologiczną? To jedno z pytań, które warto postawić po wysłuchaniu tej rozmowy.

Nie tylko polityka, ale pytanie o przyszłość Zachodu

Ważną częścią rozmowy jest również próba spojrzenia na współczesne przemiany z perspektywy historycznej. Rozmówcy zastanawiają się, w jaki sposób kolejne wielkie systemy polityczne i społeczne rozpadały się, a następnie były zastępowane przez nowe idee i formy organizacji społeczeństwa. Wróblewski wskazuje na problem znalezienia wartości, która mogłaby ponownie spoić społeczeństwa w czasach, gdy coraz mocniej widoczne są podziały.

To sprawia, że rozmowa Wojtery i Wróblewskiego wykracza daleko poza bieżący spór polityczny. Dotyczy fundamentów współczesnego Zachodu – wolności, demokracji, państwa narodowego, gospodarki, globalizacji i wspólnoty.

Najważniejsze wnioski z rozmowy

Z ponad godzinnej rozmowy warto wyłowić kilka zasadniczych tez:

• globalizacja osiągnęła swoje granice, a jej skutki doprowadziły do narastania napięć gospodarczych i społecznych;
• liberalizm gospodarczy przechodzi głęboką przemianę, a dotychczasowy model otwartych granic gospodarczych traci swoją dominującą pozycję;
• państwa ponownie zaczynają myśleć przede wszystkim o własnych interesach strategicznych;
• rywalizacja gospodarcza największych mocarstw, w tym USA i Chin, będzie coraz silniej wpływać na świat;
• państwo narodowe i wspólnota narodowa mogą ponownie zyskiwać na znaczeniu;
• Donald Trump jest przedstawiany jako element szerszej przemiany, a nie jej jedyne źródło;
• przed Polską stoi pytanie, jak wykorzystać zmianę światowego porządku do wzmocnienia własnej pozycji gospodarczej i politycznej;
• jednym z najważniejszych problemów przyszłości będzie znalezienie wartości, które pozwolą zachować wolność, a jednocześnie odbudować społeczną wspólnotę.

Warto posłuchać całej rozmowy

Rozmowa Stanisława Wojtery z Tomaszem Wróblewskim jest interesująca przede wszystkim dlatego, że nie próbuje ograniczać się do odpowiedzi na pytanie, kto wygra najbliższe wybory albo jaki będzie następny ruch konkretnego polityka. Panowie próbują spojrzeć znacznie dalej – na przemiany, które mogą w najbliższych latach zmienić sposób funkcjonowania gospodarki, państw i całych społeczeństw.

To materiał dla czytelników zainteresowanych polityką, gospodarką, historią idei, geopolityką i przyszłością Polski. Można się z częścią przedstawionych tez nie zgadzać, ale właśnie dlatego rozmowa może być dobrym punktem wyjścia do własnej refleksji nad kierunkiem, w którym zmierza Zachód.

Zapraszamy do obejrzenia pełnej rozmowy Stanisława Wojtery z Tomaszem Wróblewskim na kanale YouTube „Szeroki Kontekst”. W finale rozmowy Wróblewski zapowiada również swoje kolejne książki poświęcone rozpadowi dotychczasowego porządku i problemowi jego następstwa.

Polecamy: Anatomia upadku liberalizmu według Tomasza Wróblewskiego, kiedyś jednego z najważniejszych liberałów

Źródło: rozmowa Stanisława Wojtery z Tomaszem Wróblewskim, kanał YouTube „Szeroki Kontekst”.