Szpiedzy, wojna hybrydowa i bezpieczeństwo Polski. Generał Maciej Materka w „Szerokim Kontekście”

Czy Polska jest przygotowana na nowe zagrożenia? Jak dziś działają obce wywiady i dlaczego coraz częściej nie potrzebują już wysyłać do Polski profesjonalnych agentów? Czy wojna hybrydowa już trwa, a jeśli tak – jak wygląda ona z perspektywy polskich służb? Na te i wiele innych pytań Stanisław Wojtera rozmawia w najnowszym odcinku „Szerokiego Kontekstu” z gen. Maciejem Materką, byłym szefem Służby Kontrwywiadu Wojskowego, który wcześniej pracował również w innych polskich służbach specjalnych.

To rozmowa szczególnie interesująca, ponieważ dotyczy bezpieczeństwa Polski nie z perspektywy politycznych deklaracji, lecz doświadczeń człowieka, który przez lata pracował wewnątrz systemu bezpieczeństwa państwa.

W rozmowie poruszono m.in. następujące wątki:

• Czy Rosja prowadzi przeciwko Polsce działania o charakterze wojny hybrydowej? Rozmówcy analizują podejrzane pożary obiektów związanych z produkcją dronów oraz wcześniejsze akty dywersji i zastanawiają się, czy mogą one być elementem szerszej strategii rosyjskich służb.
• Nowy model działania obcych wywiadów. Coraz częściej zamiast profesjonalnego agenta wykorzystywani są przypadkowi ludzie rekrutowani przez internet. Tzw. agenci proxy mogą wykonywać pojedyncze zadania, nie wiedząc nawet, dla kogo naprawdę pracują. To ogromne wyzwanie dla kontrwywiadu, ponieważ zleceniodawca pozostaje bardzo daleko od bezpośredniego wykonawcy.
• Dywersja, podpalenia i infrastruktura krytyczna. Rozmowa pokazuje, że współczesne zagrożenie nie musi dotyczyć bezpośrednio jednostki wojskowej czy zakładu produkującego broń. Celem może być pozornie zwykła firma, hala, zakład produkcyjny czy element infrastruktury cywilnej, którego znaczenie dla bezpieczeństwa państwa ujawnia się dopiero w szerszym kontekście.
• Czy Polska rzeczywiście jest w stanie wojny? Rozmówcy rozróżniają wojnę konwencjonalną od działań prowadzonych poniżej jej progu. Polska nie jest uczestnikiem klasycznej wojny, ale jednocześnie służby muszą mierzyć się z cyberatakami, dywersją, operacjami wpływu i działalnością obcych wywiadów.
• Dlaczego przez lata tak niewiele słyszeliśmy o rosyjskiej agenturze w Polsce? To jeden z najciekawszych fragmentów rozmowy. Gen. Materka zwraca uwagę na problemy związane z prawem, zbieraniem dowodów, pracą prokuratury i sądów oraz politycznymi zmianami dotykającymi służb specjalnych.
• Cyberprzestrzeń i sztuczna inteligencja. Klasyczny obraz szpiega spotykającego się z oficerem prowadzącym coraz bardziej odchodzi do przeszłości. Technologie umożliwiają zarówno łatwiejsze prowadzenie operacji przez obce służby, jak i nowe możliwości ich wykrywania. Jednocześnie rozwój AI i przyszłych technologii stawia przed państwem zupełnie nowe wyzwania.
• Operacje wpływu i dezinformacja. Szczególnie interesujący jest wątek wykorzystywania internetu, influencerów i mediów społecznościowych. Współczesna operacja wywiadowcza nie musi polegać na zdobyciu tajnego dokumentu. Czasami jej celem może być stopniowe wpływanie na opinię publiczną i sposób postrzegania rzeczywistości.
• Czy polskie służby są odpowiednio przygotowane? Gen. Materka wskazuje na problemy związane m.in. z ciągłymi zmianami kadrowymi, polityzacją, finansowaniem i niewykorzystywaniem potencjału ludzi posiadających doświadczenie w służbach. Jego zdaniem bezpieczeństwo państwa wymaga większej stabilności i długofalowego myślenia.
• Jak powinien wyglądać system polskich służb specjalnych? Pada pytanie, czy Polska nie ma zbyt wielu służb o częściowo nakładających się kompetencjach. Gen. Materka proponuje, aby zamiast kierować się samą liczbą instytucji, przeanalizować ich koszty, efektywność i rzeczywiste możliwości. W rozmowie pojawia się również bardzo mocna teza, że teoretycznie możliwy byłby nawet model jednej służby specjalnej z odpowiednio wyspecjalizowanymi strukturami.
• Bezpieczeństwo a polityczna wojna wewnętrzna. Rozmówcy zastanawiają się, czy permanentne rozliczanie kolejnych ekip i funkcjonariuszy nie powoduje w służbach efektu mrożącego. Bezpieczeństwo państwa – jak wynika z rozmowy – wymaga nie tylko pieniędzy i uprawnień, ale również stabilnego systemu prawnego i politycznego konsensusu.
• Smoleńsk. W końcowej części rozmowy pojawia się jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów. Gen. Materka mówi, że jego zdaniem państwo polskie powinno nadal prowadzić postępowanie dotyczące katastrofy smoleńskiej, ponieważ pozostają kwestie, których – w jego ocenie – nie udało się wyjaśnić. Jednocześnie podkreśla, że żadna z przedstawianych mu teorii nie przekonuje go w pełni.

To rozmowa o bezpieczeństwie, które często pozostaje niewidoczne

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z tej rozmowy jest to, że współczesna wojna nie musi zaczynać się od przekroczenia granicy przez czołgi. Może przybrać postać cyberataku, operacji wpływu, sabotażu, podpalenia, rekrutowania przypadkowych osób przez internet czy próby destabilizacji społeczeństwa.

Jednocześnie rozmowa nie jest wyłącznie ostrzeżeniem. Pojawia się również ważny wątek odporności państwa i odpowiedzialności służb. Ich zadaniem jest działać tak, aby zwykły obywatel nie musiał każdego dnia zastanawiać się, czy jego państwo jest bezpieczne.

Zapraszamy do obejrzenia najnowszego odcinka „Szerokiego Kontekstu” Stanisława Wojtery z gen. Maciejem Materką. To ponad godzina rozmowy o szpiegach, wojnie hybrydowej, rosyjskiej agenturze, cyberatakach, bezpieczeństwie Polski, kondycji polskich służb specjalnych i wyzwaniach, które mogą zdecydować o naszym bezpieczeństwie w najbliższych latach.

Obejrzyj rozmowę na YouTube – „Szeroki Kontekst – ”Generał Maciej Materka, były szef wojskowego kontrwywiadu o nowej odsłonie walki wywiadów