ZUS może wypłacić 7 tys. zł za pogrzeb na Ukrainie.

Czy polski system ubezpieczeń społecznych powinien finansować zasiłek pogrzebowy w sytuacji, gdy zmarły rodzic obywatela Ukrainy nigdy nie mieszkał, nie pracował i nie odprowadzał składek w Polsce, a jego pogrzeb odbywa się na Ukrainie? Sprawa wywołała ostrą dyskusję po odpowiedzi ZUS na pytanie Wojciecha Jaskółki z Konfederacji.

Wojciech Jaskółka (Konfederacja) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z pytaniem, czy obywatel Ukrainy pracujący w Polsce może otrzymać polski zasiłek pogrzebowy po śmierci rodzica, który nigdy nie mieszkał w Polsce i zmarł na Ukrainie. Według odpowiedzi przedstawionej przez Jaskółkę – tak.

Informacja wzbudziła kontrowersje, ponieważ w opisanym przypadku zmarły nie był osobą ubezpieczoną w Polsce. Prawo do świadczenia może jednak wynikać z ubezpieczenia jego dziecka pracującego w Polsce.

Polski ZUS finansuje świadczenie dotyczące osoby zmarłej za granicą

Obowiązujące przepisy rzeczywiście przewidują możliwość wypłaty zasiłku pogrzebowego po śmierci członka rodziny osoby ubezpieczonej. Ustawa wymienia wśród członków rodziny m.in. rodziców. ZUS potwierdza również, że zasiłek może zostać wypłacony osobie, która pokryła koszty pogrzebu, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Od 1 stycznia 2026 r. podstawowa kwota świadczenia dla członka rodziny wynosi 7000 zł.

Co więcej, ZUS posiada osobny formularz dotyczący wnioskowania o polski zasiłek pogrzebowy w sprawach związanych z Ukrainą.

Czy takie rozwiązanie ma sens?

I właśnie tutaj zaczyna się problem, którego nie powinno się sprowadzać wyłącznie do pytania: „czy przepisy na to pozwalają?”

Jeżeli polski pracownik ponosi składki na polskie ubezpieczenia, naturalne jest, że korzysta z systemu w sytuacjach przewidzianych przez polskie prawo. Jednak w opisanym przypadku mamy do czynienia z sytuacją szczególną: zmarły rodzic nigdy nie mieszkał w Polsce, nie pracował tutaj i nie był polskim ubezpieczonym, a mimo to koszty jego pogrzebu mogą zostać częściowo pokryte z polskiego systemu.

To rozwiązanie może budzić uzasadnione pytania o proporcję pomiędzy wkładem do polskiego systemu a zakresem świadczeń finansowanych przez ten system.

Nie chodzi przy tym o kwestionowanie prawa rodziny do godnego pochówku. Pytanie brzmi raczej: dlaczego koszty pogrzebu osoby, która całe życie pozostawała poza polskim systemem ubezpieczeń, ma ponosić polski system?

Potrzebna jest zmiana przepisów?

Zdaniem krytyków obecnego rozwiązania odpowiedź powinna być jednoznaczna: jeżeli państwo polskie finansuje świadczenie dotyczące osoby, która nigdy nie była związana z polskim systemem ubezpieczeń, należy ponownie przeanalizować takie przepisy.

Można postawić pytanie, czy prawo do pełnego polskiego zasiłku pogrzebowego powinno być uzależnione od dodatkowych warunków – na przykład odpowiednio długiego okresu podlegania ubezpieczeniu w Polsce albo określonego poziomu składek.

Nie oznacza to automatycznie, że świadczenie powinno zostać odebrane wszystkim obywatelom Ukrainy pracującym w Polsce. Chodzi o stworzenie systemu, w którym zakres świadczeń pozostaje racjonalnie powiązany z uczestnictwem w polskim systemie ubezpieczeń.

Obecne przepisy mogą być legalne, ale legalność nie oznacza jeszcze, że są rozsądne. W interesie polskich ubezpieczonych i podatników warto więc sprawdzić, czy zasady wypłaty takich świadczeń nie wymagają pilnej korekty.

Oprac. MAC